يَا هِشَامُ ! لَا دِينَ لِمَنْ لَا مُرُوَّةَ لَهُ ؛ وَ لَا مُرُوَّةَ لِمَنْ لَا عَقْلَ لَهُ . « 1 » « اى هشام ! كسى كه مروّت ندارد ، دين ندارد ؛ و كسى كه عقل ندارد ، مروّت ندارد . » شرح و تفسير بعضى از فقرات حديث محقّق فيض كاشانى در شرح و بيانِ فقرة : تَوَاضَعْ لِلْحَقِّ تَكُنْ أَعْقَلَ النَّاس « براى حقّ ، فروتنى و تواضع كن ، تا اينكه از جميع مردم عاقلتر باشى ! » فرموده است : يعنى تواضعى را كه با مردم ميكنى ، منظور و مقصودت خدا باشد نه غرض ديگر ، زيرا كسى كه براى خدا تواضع و كوچكى كند خدا او را بالا ميبرد ؛ همانطور كه در حديث وارد است . يا آنكه بگوئيم : مراد از تواضع براى حقّ ، اقرار به او و اطاعت و انقياد در برابر اوست ، و اين مقتضاى عقل است . و استاد ما ( صدر المتألّهين شيرازى قدَّس اللهُ سرَّه ) فرموده است : معناى تَوَاضَعْ لِلْحَقِّ آنست كه : بنده خدا براى خودش هيچ وجودى و قوّتى و تبدّل و تغيّرى نبيند مگر به حقّ سبحانه و به قوّه حقّ و به حول و قدرت او ؛ و ببيند و مشاهده نمايد كه هيچ حول و قوّه‌اى نيست ، نه براى او و نه براى غير او مگر به الله تبارك و تعالى . و در حديث نبوى وارد است : مَنْ تَوَاضَعَ لِلَّهِ رَفَعَهُ اللَهُ . « كسى كه براى خداوند فروتنى و شكستگى كند خداوند او را بالا ميبرد و عاليقدر ميگرداند . » بنابراين چون بنده خدا با مرگ ارادى ، پيش از مرگ طبيعى ، از خودش و

--> ( 1 ) « اصول كافى » ج 1 ، ص 13 تا ص 19 ؛ و « وافى » كاشانى ، طبع حروفى ، ج 1 ، ص 86 تا ص 93